İlim Rehberi

İlim & Bilgi Rehberiniz

Mendel’in Kalıtım Çalışmaları

Mendel’in Kalıtım ÇalışmalarıGregor Mendel bezelyeler üzerinde çalışmış ve bezelyelerde karakterlerin nasıl taşındığını araştırmıştır.

Mendel’in çalışmalarında bezelye bitkisini seçmesinin sebepleri şunlardır;

1-)Bezelye bitkisi kolay yetişir ve bir yılda birden fazla ürün verebilir
2-)Bezelye bitkisi çift eşeylidir yani dişi ve erkek organ bir çiçekte bulunur

3-)Taç yaprakları kapalı olduğu için çiçek kendi kendine tozlaşma yapabilir

4-)Bezelye bitkisi birbirinden kolaylıkla ayrılabilen çok sayıda karakter taşır

Mendel’in Kalıtım Çalışmaları

Mendel’in Kalıtım Çalışmaları

 

Mendel bezelye bitkisi üzerinde yaptığı gözlemlerde bezelye bitkilerinin bir kısmının uzun boylu, bir kısmının kısa boylu olmasının nedenini merak etti ve 7 yıl süren çalışmalarla merakını giderecek bilgilere ulaştı.

Mendel uzun boylu bezelyeleri kendileriyle tozlaştırdı. Elde edeceği tüm bezelyelerin uzun olmasını bekliyordu. Oysa oluşan bezelyelerin bir kısmı kısa, bir kısmı uzundu. Yetişen bezelyelerden uzun boylu olanları, tamamen uzun boylu bezelyeler elde edene kadar tozlaştırdı. Sonuçta elde ettiği bitkilere arı döl adını verdi. Kısa boylu bitkilerin arı dölünü elde etmek için de aynı işlemi yineledi.

Mendel daha sonra, elde ettiği iki ayrı arı dölü (uzun boylu bezelye bitkisi ve kısa boylu bezelye bitkisi) birbiriyle çaprazladı. Yani uzun ve kısa şeklinde boy bakımından zıt özellik gösteren iki bitkiden birinin çiçeğine, diğerinin polenlerini taşıyarak yapay döllenme gerçekleştirdi( çapraz tozlaşma). Sonuçta yalnızca uzun boylu bitkiler elde etti. Bunlara birincil döl anlamında Fj dölü adını verdi. Fj dölünü farklı özellikteki iki bitkiden oluştuğu için melez döl olarak adlandırdı.

Mendel’e göre her dişi ve erkek birey boy özelliğiyle ilgili kendine özgü bilgileri tohuma, dolayısıyla sonraki döle aktarıyordu. Mendel aktarılan bu bilgileri faktör olarak adlandırdı ve bitkinin boy uzunluğu için biri uzun ebeveynden, diğeri kısa ebeveynden gelen bir çift faktör bulunduğu sonucuna vardı. Eşeyli üreyen canlılarda eşey hücreleri (gametler) oluşurken bu faktör çiftlerinin birbirinden ayrıldığını ve gametlere rastgele geçtiğini düşündü. Ayrı bireylerden gelen gametlerdeki faktörler döllenme ile bir araya gelerek bireyin özelliğini oluşturuyordu.

Fj döllerinde yalnızca uzun boy özelliği görüldüğü için bu uzun boyluluk faktörünün, kısa boyluluk faktörünün etkisini baskıladığını düşündü (şekle bakınız). Bu nedenle yavru döllerin görünüşünde etkisini gösteren bu faktörü baskın (dominant), etkisini gösteremeyen faktörü ise çekinik (resesif) olarak nitelendirdi. Mendel’in faktör olarak nitelediği bu kalıtım birimleri günümüzde gen olarak adlandırılır.

Genetikle ilgili çalışmalarda kalıtsal özellikleri belirleyen genler, harflerle sembolize edilir. Baskın özellik geni için büyük harf, çekinik özellik geni için küçük harf kullanılır. Örneğin; boy uzunluğu özelliği için baskın olan uzun boyluluk geni (U), çekinik olan kısa boyluluk geni (u) ile temsil edilebilir.

Mendel çalışmasının devamında Fj dölüyle elde ettiği melezleri birbiriyle çaprazladı (şekle bakınız). Bunun sonucunda elde ettiği döle, ikincil döl anlamına gelen F2 adını verdi. F2 dölü bireylerinin 3/4’ü uzun boylu, 1/4’ü kısa boyluydu. Çaprazlanan bireyler uzun boylu olmasına karşın yavru dölde kısa boylu bireylerin olmasını, bu özelliğin baskılanmış olmasına bağladı.

Mendel bu çalışmalarını tohum rengi, çiçek rengi gibi birçok farklı özellik için de yineledi. Her defasında aynı sonuçları elde etti. Bu sonuçların diğer özellikler ve diğer canlılar için de geçerli olduğunu ve özelliklerin nesilden nesile aktarılmasının bu şekilde gerçekleştiğini düşündü. Ancak daha sonraki çalışmalar Mendel’in sonuçlarına uymayan bazı durumların da olduğunu ortaya çıkardı.


 

Copyright © 2014
ilimrehberi.com. Her hakkı mahfuzdur.